SON DAKİKA

İran’da Düşen Türk Jeti Neden Düştü ? Kaza Anında Uçakta Neler Yaşandı ?

11 mart 2018’de Birleşik Arap Emirliklerin’in şarika kentinden, istanbul’a ulaşmak için kalkan bombardier challenger 604 tipi iş jeti, iranın 80 mil güneybatısında düştü.Düşen Jet başaran holding’e aitti.Mina Başaran 7 arkadaşıyla birlikte bekarlığa veda partisi vermek için Birleşik arap emirliklerine gitmişti 11 mart günü dönmeyi planlıyorlardı ama olmadı.Kazada 8 yolcu, 3 mürettabat olmak üzere toplam 11 kişi hayatını kaybetti.İlk yardım ekibi olay yerine ulaştığında tüm cesetler yanmıştı.İkinci pilot beril gebeş’in cesedi ise hala bulunamadı.Bu kaza türk sivil havacılık tarihindeki ilk ölümlü iş jeti kazası oldu.Kaza gündeme bomba gibi düşmüştü.Peki o gün neler yaşandı ? uçak neden 38.000 feete ulaştıktan sonra dakikada 13.000 feet düşmeye başladı ? Uçak Stall (stol) mu oldu ? Kazaya Uçaktaki helyum balonları mı sebep olmuştu ? İran havacılık otoritesi 50 sayfalık ön kaza raporunu tamamladı ve gerçekler ortaya çıktı. 11 ekim 2018’de sharjah havalimanından kalkan jet, Atatürk havalimanına ulaşmak için yola çıktı.Yerel saat 13:30 itibariyle isfahan’ın 80 mil güneybatısından iran hava sahasına giriş yaptı.İran hava trafik kontro merkeziyle temasa geçen pilotlar, 36.000 feetten, 38.000 feete yükselmek için izin istedi.Kaptan İrtifaya yükselmek için dikey hız göstergesini kullanarak tırmanış kumandası verdi.Önündeki hız göstergesi artıyordu Kaptan pilot melike kuvvet Gaz kollarını ayrıl pozisyonuna çekti.Gerçekte ise jetin hızı düşüyordu.Önündeki hız göstergedi bozulduğu için kaptan bunu farkedemedi.5 saniye sonra 2 pilot, göstergeler arasında 10 natlık fark tespit etti.Kaptanın sürat saatindeki rakamlar anormal bir şekilde artıyordu.İkinci pilotun süraat saati ile ortadaki sürat saatinde ise herşey normaldi.Durum farkedilince 2.pilot, check liste bakarak durumu çözmeye çalışıyordu.Kokpit bir anda uyarı sesleriyle doldu.İkinci pilot durumu anlayınca kaptan pilota lövyeyi neden çekiyorsun burnu ez dedi.Kaptan pilot tam 51 kez lövyeyi çekmişti.Bu hata uçağı kaçınılmaz bir sona sürükleyecekti.Artık uçağın kontrolü pilotlardsn çıkmıştı havada savruluyordu.Motorlar hava akışı sağlamadığından etkinliğini yitirdi.Jet burnu aşağıya dönük biçimde yere düşüyordu.Jetin teknik arıza çağrısı yaptıktan kısa bir süre sonra yerel saatle 14:40’da radar görüntüsü kaybolmuştu, yani o sırada düşüyordu.İddalara göre düşen jette bir patlama da olmuştu.Uçak kaptan pilotun sürat saatinin bozulması nedeniyle düştü, pitotüplerin buzlanması sistemin bozulmasına yol açmış olabilirdi.Kaptan pilotun stres anında yanlış karar vererek gaz kollarını geriye çekmesi malesef uçağın düşmesinde pilotaj hatası olduğunu da gösteriyordu İran havacılık uzmanlarını hazırladıkları raporda, uçağın havadayken üç hız göstergesinden birinin arızalandığını, buna pilotaj hatasıda eklenince kazanın kaçınılmaz olduğunu belirtti.Pilotlar kulaklığı çıkardığı için bazı kelimeler tam anlaşılmıyordu yapılan çalışmalarda onlar da düzeltildi.Raporda kaza anı ve uçakta yaşanılanlar an be an aktarıldı. 14:31:47: Kaptan Beril Gebeş: 3.8 seviye 38 bin (feet) tırmanma talep ediyor. 14:31:49: BG: Vertical speed ile tırmanıyorum 14:31:53: Ting diye tek bir uyarı sesi geliyor.Single chime denilen uyarı geliyor.İki pilotun arasındaki göstergelerde 10 Knot’luk fark var. 14:31:55: BG :Allah Allah, seninki ile benimkinin süratleri farklı 14:32:17: TC-TRB kuyruk tescili ile hava trafik kontrolörüne 38 bin feet’e tırmanış istiyorum deniliyor 14:32:22: BG: Check list’i açar mısın?-(Arıza meydana geldiğinde pilotlar check-list’e gider.Yapılması gerekenler, her bir arıza için check-list’de yazar). 14:32:24: Kule tırmanışa izin veriyor 14:32:43: Sesten anlaşıldığına göre uçakta takat düşüşü var. Motorda bir takat azalması var. Gaz kesmişler. 14:33:47: Tekli bir uyarı sesi geliyor. 14:33:01: BG: Seviyeyi muhafaza edelim.Check-list’i açalım 14:33:05: İkinci pilot check-list’te o başlığı açıyor ve okumaya başlıyor. 14:33:07: Tekrar bir uyarı mesajı geliyor 14:33:05: MK tekrar başlığı okuyor 14:33:16: BG:37 bin feet istiyor 14:33:31: Seviye uyarısı geliyor 14:33:33: Gaz kesmeye benzeyen bir ses duyuluyor 14:33:38: Süratle ilgili çeşitli kaygıları var onun hakkında iki pilot konuşuyor 14:33:39: BG: İkimizin sürati aynı değil 14:33:47: MK Check-list’deki tanımlamaları okuyor

75